Paratiroid Cerrahisi ve Kalsiyum Metabolizması Bozuklukları

Paratiroid bezleri, tiroid bezinin arkasında yer alan, genellikle dört adet küçük (mercimek büyüklüğünde) endokrin bezlerdir. Bu bezlerin tek görevi, vücuttaki kalsiyum dengesini düzenleyen parathormon (PTH) üretmektir. Paratiroid bezlerinin aşırı çalışması (hiperparatiroidi) veya yetersiz çalışması (hipoparatiroidi) ciddi kalsiyum metabolizması bozukluklarına yol açar. Dr. Şahnaz, endokrin cerrahisi alanında paratiroid ameliyatlarını deneyimli bir ekip ile gerçekleştirmektedir.

Hiperparatiroidi Nedir?

Hiperparatiroidi, paratiroid bezlerinden aşırı miktarda parathormon (PTH) salgılanmasıdır. Bu durum kanda kalsiyum seviyesinin yükselmesine (hiperkalsemi) neden olur. Üç tip hiperparatiroidi vardır:

Primer Hiperparatiroidi: Bir veya daha fazla paratiroid bezinin kendiliğinden aşırı çalışmasıdır. En sık nedeni tek bir bezde adenom (iyi huylu tümör) olup, daha nadiren tüm bezlerin büyümesi (hiperplazi) veya çok nadiren paratiroid kanseridir.

Sekonder Hiperparatiroidi: Böbrek yetmezliği, D vitamini eksikliği gibi başka bir hastalığa bağlı olarak paratiroid bezlerinin uyarılmasıyla oluşur.

Tersiyer Hiperparatiroidi: Uzun süreli sekonder hiperparatiroidinin ardından bezlerin otonom hale gelmesiyle ortaya çıkar, genellikle böbrek nakli sonrası görülür.

Primer Hiperparatiroidi Belirtileri

Hiperparatiroidi hastaları genellikle asemptomatiktir ve tesadüfen yapılan kan tetkiklerinde kalsiyum yüksekliği saptanır. Belirti verenlerde şikayetler şunlardır:

• Kemik ağrıları ve eklem ağrıları (kalsiyumun kemikten çekilmesi)
• Osteoporoz (kemik erimesi) ve sık kırıklar
• Böbrek taşları (hiperkalsiüri)
• Mide bulantısı, kusma, kabızlık
• Halsizlik, yorgunluk, depresyon
• Sık idrara çıkma ve aşırı susama
• Zihinsel bulanıklık, hafıza sorunları

Paratiroid Cerrahisi Hangi Durumlarda Gereklidir?

Aşağıdaki durumlarda paratiroid cerrahisi önerilir:

• Semptomatik primer hiperparatiroidisi olan tüm hastalar
• Asemptomatik ancak aşağıdaki kriterlerden birine sahip hastalar:
  • Kalsiyum seviyesi normal üst sınırın 1 mg/dL üzerinde
  • 24 saatlik idrarda kalsiyum 400 mg’dan fazla
  • Kemik mineral yoğunluğu T-skoru -2.5 ve altı
  • 50 yaş altı hastalar
  • Böbrek fonksiyonlarında bozulma (GFR < 60)

Paratiroid Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Preoperatif Lokalizasyon: Ameliyat öncesi hangi bezin sorunlu olduğunun bulunması çok önemlidir. Kullanılan yöntemler:

• Boyun ultrasonografisi
• Sestamibi sintigrafisi
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Dört boyutlu BT (4D BT)

Minimal İnvaziv Paratiroidektomi (MIP): Tek bir adenom saptandığında tercih edilir. Boyunda 2-3 cm’lik küçük bir kesi ile sadece sorunlu bez çıkarılır. Ameliyat intraoperatif PTH ölçümü ile desteklenir. Bu yöntemde:

• Kısa hastanede kalış (genellikle aynı gün taburcu)
• Daha küçük iz
• Daha hızlı iyileşme

Bilateral Boyun Eksplorasyonu: Tüm bezlerin incelendiği klasik yöntemdir. Hiperplazi, çoklu adenom veya preoperatif lokalizasyon başarısız olduğunda kullanılır.

Ameliyat Sonrası Süreç

Paratiroidektomi sonrası kalsiyum seviyeleri ani olarak düşebilir (hungry bone sendromu). Hastalar ameliyat sonrası:

• Birkaç gün kalsiyum ve D vitamini replasmanı alır
• Birinci gün kan kalsiyumu kontrol edilir
• Geçici hipokalsemi (uyuşma, karıncalanma) gelişebilir, bu durum ağızdan kalsiyum ile düzeltilir

Normal seyirde hasta 1 gece hastanede kalır, kalsiyumu stabil ise ertesi gün taburcu edilir.

Paratiroid Kanseri

Paratiroid kanseri oldukça nadirdir (tüm paratiroid hastalıklarının %1’inden az). Belirtileri ağır hiperkalsemi (kalsiyum >14 mg/dL) ve ele gelen boyun kitlesidir. Tedavisi:

• Blok rezeksiyon: Tümörlü bez ile birlikte çevresindeki dokuların (tiroid lobu, lenf bezleri) çıkarılması
• Paratiroid kanseri radyoterapi veya kemoterapiye yanıt vermez, cerrahi tek tedavi seçeneğidir.

Hipoparatiroidi (Kalsiyum Düşüklüğü)

Hipoparatiroidi, paratiroid bezlerinin yeterli PTH üretememesidir. En sık nedeni tiroid veya paratiroid cerrahisi sonrası bezlerin hasar görmesi veya çıkarılmasıdır. Hipokalsemiye (kalsiyum düşüklüğü) yol açar. Belirtileri:

• Parmak uçları, dudaklar ve ayaklarda uyuşma-karıncalanma
• Kas krampları
• El ve ayaklarda spazm (tetani)
• Uzun sürede katarakt ve diş sorunları

Tedavisi ömür boyu kalsiyum ve aktif D vitamini (kalsitriol) replasmanıdır. Kalıcı hipoparatiroidi nadirdir (%1-2).

Sonuç

Paratiroid cerrahisi, hiperparatiroidiye bağlı kemik erimesi, böbrek taşı, nörolojik ve gastrointestinal şikayetleri düzelten etkili bir tedavidir. Minimal invaziv yöntemlerle bugün çoğu paratiroid ameliyatı küçük kesilerle, hızlı iyileşme süresi ve yüksek başarı oranı ile yapılmaktadır. Dr. Şahnaz, paratiroid cerrahisinde preoperatif lokalizasyon, intraoperatif PTH takibi ve hastanın kalsiyum metabolizmasının bireysel ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiş tedavi planlaması yapmaktadır.